Lichaam-geestverbinding is een term die de verbinding beschrijft tussen de mentale laag en het lichaam, en in het geval van een huidaandoening de huid. Lichaam-geesttechnieken zijn een heterogene groep technieken die door middel van training of oefeningen veranderingen teweegbrengen in de mentale laag om letterlijk of figuurlijk verlichting te ervaren van lichamelijke klachten. Methoden die hiertoe behoren zijn bijvoorbeeld lichaam-geestcoaching, mindfulness en meditatie.
Er is beperkte literatuur beschikbaar over mind-body-technieken en huidziekten. Een systematische review uit 2022 [1] keek in de literatuur naar de effecten van mind-body-technieken op onder andere psoriasis en eczeem. Het idee hier is dat stress een huidziekte kan verergeren en stress kan veroorzaken bij een huidziekte. Mindfulness-gebaseerde interventie voor psoriasis liet in één onderzoek een significante verbetering zien in PASI [2] en in een ander onderzoek was er geen statistisch significant effect. [3] Er is geen onderzoek gedaan naar mindfulness voor eczeem. Er is wel een onderzoek met habit reversal therapy, een psychologische therapie. Deze therapie zorgde voor een significante verbetering in de SCORAD. [4]
Mind-body coaching gaat over het herschrijven van overtuigingen vanuit de mentale laag en het daardoor ervaren van emoties die mogelijk ten grondslag liggen aan lichamelijke klachten. De meeste chronische huidziekten gaan gepaard met langdurige ontstekingen op fysiek niveau. Langdurige ontstekingen kunnen lijken op een strijd tussen ontstekingscellen in de huid. Bij een bacteriële infectie is dit een functionele strijd tegen de veroorzaker, de bacterie. Bij een inflammatoire huidziekte is deze strijd vaak aanwezig zonder dat er een duidelijke veroorzaker aanwezig is.
In de mentale laag speelt een vergelijkbaar thema vaak een rol bij inflammatoire huidaandoeningen, zoals eczeem en psoriasis. Wat is de oorzaak, of vaker, wie is de boosdoener van mijn huidaandoening? Heb ik een allergie, of is er een externe oorzaak? De gedachte is dat het elimineren van een mogelijke veroorzaker tot een snelle oplossing leidt. Als er sprake is van een allergie, is het natuurlijk belangrijk om het betreffende allergeen te vermijden. Dit is echter vaak niet het geval en leidt tot teleurstelling bij de patiënt als er geen externe veroorzaker is. Vasthouden aan deze gedachte kan blokkerend werken. De dynamiek waarin het gesprek zich dan ontwikkelt, is de dramadriehoek (figuur 1), met de patiënt in de rol van slachtoffer, de arts in de rol van redder en de gedachte aan een mogelijke externe veroorzaker. Het herschrijven van de overtuiging van de veroorzaker of het loslaten van deze gedachte kan je helpen eigenaarschap te nemen over de huidaandoening of verantwoordelijkheid te nemen. Bij het herschrijven van deze gedachte en het eigenaarschap komen vaak emoties naar boven, zoals teleurstelling of zelfs een soort verdriet. Dit begint vaak met ontkenning, gevolgd door woede, angst en verdriet. Zodra deze emoties gevoeld worden, kan acceptatie ontstaan. De Kübler-Ross rouwcurve (figuur 2) laat dit zien.
Als een patiënt bewust of onbewust een van de negatieve emoties vasthoudt of onderdrukt, is er geen sprake van acceptatie en is de kans groot dat de dermatoloog niet openstaat voor de therapeutische opties die de patiënt voor de fysieke laag biedt. Als iemand deze emoties kan voelen, ontstaat er acceptatie en ontstaat er ruimte om de therapeutische opties te horen en te kiezen wat bij hem of haar past. Erkennen dat er iets speelt in de emotionele laag van de patiënt kan ook ruimte creëren in het gesprek.
Als je de huid symbolisch bekijkt, kun je de zojuist beschreven dynamiek van fysiek, mentaal en emotioneel als volgt plaatsen (Figuur 3). De eerste laag, de stratum corneum, symboliseert de fysieke laag van de huid. Dat is de laag waar de patiënt met de klacht, bijvoorbeeld eczeem, komt en waar de wens tot genezing is. De zojuist genoemde mentale laag wordt vertegenwoordigd in de tweede laag, de opperhuid. De impact van overtuigingen en gedachten komt vaak ergens in het consult naar voren. Bij eczeem komt vaak de gedachte op: ik heb een koemelkallergie. De derde laag, de lederhuid met gevoelszenuwen en vaak ontstekingen bij chronische huidziekten, symboliseert de emoties. Emotie betekent e-movere, energie in beweging. Wanneer blijkt dat er geen sprake is van koemelkallergie, kan de patiënt vasthouden aan de eerder genoemde overtuiging en ook vasthouden aan een negatieve emotie, zoals ontkenning, verdriet, woede of angst. De vierde laag, de subcutis, symboliseert energie. In de zojuist beschreven situatie van koemelkallergie kan de dermatoloog al zijn energie richten op het mentaal overtuigen van de patiënt. Het kan ook zijn dat de patiënt zelf al zijn energie steekt in emoties of in het in stand houden van de niet langer dienende mentale overtuiging. De energie die vrijkomt bij het herschrijven van deze overtuiging en het loslaten van de emoties, kan worden gebruikt om verlangens of ongebruikte talenten te realiseren. In ieder geval zal deze persoon zich figuurlijk en soms letterlijk beter voelen.
Figuur 3. Symboliek van de vier huidlagen:
Fysiek-Hoornlaag=fysieke laag-stratum corneum
Mentaal-Opperhuid= mentale laag-epidermis
Emotioneel-Lederhuid= emotionele laag-dermis
Energetisch-Onderhuids bindweefsel= energielaag-subcutis
De verbinding tussen lichaam en geest beschrijft de verbinding tussen de fysieke en mentale lagen. De onderliggende mentale overtuigingen bij een huidaandoening zijn meestal gekoppeld aan emoties. Het loslaten van mentale overtuigingen en de bijbehorende emoties die niet langer dienen, kan energie geven voor de realisatie van iemands talenten of verlangens. Dit kan een positief effect hebben op de huidaandoening of iemand zich figuurlijk beter laten voelen!